به شیوه‌ی کیان فتوحی

درباره این کتاب

قصه‌ی تولد این رمان

خب، این جمله را قبلا از خیلی‌ها شنیده‌ایم که می‌گویند زندگی شوخی‌بردار نیست. کافی است موقع پیچیدن توی یکی از فرعی‌ها اشتباه کنی تا سر از یک اتوبان یک طرفه در بیاوری. اتوبانی که از همان لحظه‌ی ورود می‌دانی که راه را اشتباه آمده‌ای ولی تا یک مسافت طولانی هیچ دوربرگردانی در کار نیست. پس مجبوری اذیت شوی و راه اشتباه را آن‌قدر ادامه بدهی تا وقتی برسی به یک بریدگی. آن وقت اگر زوری برایت مانده باشد برگردی راه آمده را...
سال ۸۶  به طور جدی شروع کردم به نوشتن یک رمان. دانشجو بودم آن سال‌ها. سال‌هایی که تب کار داغ بود بین رفقایم. همه‌مان در این گیر و دار بودیم که حالا چه کار کنیم. هر کسی روی حساب دوست و آشنا و پارتی و سابقه‌ی خانوادگی‌اش یک چیزی می‌گفت. یکی قرار بود برود فلان جا کارمند شود. یکی از ساخت و ساز حرف می‌زد. یکی می‌خواست کافی‌شاپ بزند. می‌گفت بیشتر جوان‌ها با عشق‌شان می‌آیند توی کافه. آدم هم وقتی عشقش کنارش باشد راحت پول خرج می‌کند. حتی پیشنهادهای خیلی خاص هم می‌شنیدیم. مثلا ساندویچی زدن! با این توجیه که مردم برای شکمشان همیشه مجبورند پول خرج ‌کنند. و حالا عجیب اینکه این‌ها همه دانشجویان رشته‌ی هنر بودند. ولی مطمئنا همه‌شان آن‌قدر عاقل بودند که برای دورنمای زندگی‌شان حرف از رمان و ادبیات و هیچ رشته‌ی هنری دیگری نزنند.
به قول رفقایم عین آدم‌های بیکار نشستم و رمان نوشتم. این کار را هم نکردم که بگویم کارم خیلی درست است. این کار را کردم چون حس کردم واقعا هر کار دیگری برایم عذاب است. رمان هم نوشته شد. حالا به بعد باید از خانه می‌زدم بیرون؛ با یک رمان زیر بغلم. اینجا تازه اول خط بود انگار. حالا تو یک نویسنده کار اولی هستی. کی تو را می‌شناسد؟ چطور می‌خواهی بروی پیش ناشر بگویی، ببخشید آقا، من یک رمان دارم! چطور باید بهش بفهمانی که نباید بهت یک لبخند ماسیده تحویل بدهد و توی ذهنش تو را یک احمق فرض کند که عشق کتاب چاپ کردن داری؛ بدون آنکه هیچ ذهنیتی راجع به آن داشته باشی. خب کار سختی است. مخصوصا اینکه بدانی این‌طور آماتوری وارد دفتر یک نشر شدن، با یک رمان شصت هفتاد هزار کلمه‌ای زیر بغلت، صورت خوشی ندارد. این جوری فقط کار خودت را حرام می‌کنی. چون بیشتر از ده صفحه اول و ده صفحه آخر کارت خوانده نمی‌شود. هرقدر هم آن‌ها آدم‌های مثبتی باشند و در ظاهر بگویند کارت را مطالعه می‌کنند، کتابت می‌رود بین آن همه کتابی که شاید خیلی از این آدم‌های عشق نویسنده شدن، برای دفاتر این ناشران می‌فرستند. حتی به ناشر هم حق می‌دهی که زیاد جدی‌ات نگیرد. خب مگر آن‌ها چقدر وقت دارند که کارهای ضعیف بخوانند! حالا باید یک راهی پیدا کنی. به این در و آن در می‌زنی. بالاخره یکی را راضی می‌کنی کتابت را درست بخواند. وقتی که خواند اوضاع کمی عوض می‌شود. کمی شخصیت می‌گیری. ناشرت آدم خوبی است. مثبت است. کارت را خوانده. از بعضی صحنه‌هایش باهات حرف می‌زند. صحنه‌های خوبی را هم مثال می‌زند. می‌فهمی آدم حسابی است. هرچند که نشرش زیاد معروف نیست. ولی نشر محترمی است. بهت می‌گوید کارت خوب است. حالا فقط یک سؤال. می‌خواهی خودت هزینه‌های چاپش را بدهی؟ تو سکوت می‌کنی، بعد زل می‌زنی توی چشم‌هایش و می‌گویی حتی یک ریال هم حاضر نیستی برای چاپ شدن کتابت هزینه کنی. نه اینکه برایش ارزشی قائل نباشی. اصلا چون کتابت برایت احترام دارد این کار را نمی‌کنی. این کتاب یا خوب است که ناشر قبول می‌کند چاپش کند، یا یک جای کارش می‌لنگد. حالا هرجایش. یا نویسنده‌اش معروف نیست که ناشر بدون خواندن کتاب قرارداد را بنویسد و برای حق‌الزحمه‌اش چک بکشد یا اصلا خود رمان گیر فنی دارد، گیر محتوایی دارد. بالاخره یک مرگیش هست. به هر صورت کتابی که خودت بخواهی پول چاپ شدنش را بدهی سرنوشتش همان اتوبان یک طرفه‌ای است که دوربرگردانش معلوم نیست کجاست. با ناشر صحبت کردم. نتیجه‌اش این که قبول کرد کتاب را خودش چاپ کند. تا اینجا بخش مهمی از کار بود. بخش مهمی از پروسه‌ی چاپ یک رمان. تا اینجای کار فکر نمی‌کنم فرق چندانی بین کشورهای مختلف باشد. ولی بگذارید همین‌قدر راحت و کوتاه بگویم؛ طی کردن این پروسه سخت است. مخصوصا برای یک نویسنده‌ی کار اولی که آدم خاصی هم سفارشش را نکرده. فقط خلاصه می‌گویم که آدم وقتی کار را به اینجا می‌رساند آن هم بدون هیچ کمکی، خسته می‌شود. در همه جای دنیا وقتی کار از این مرحله می‌گذرد حالا وقتش است که نویسنده یک نفسی بکشد. ولی اینجا که ما زندگی می‌کنیم ماجرا کمی فرق دارد. باز هم خلاصه می‌کنم. همین‌قدر بدانید که کتابم می‌رود ارشاد و بعد از یک سال معطلی مجوز نمی‌گیرد!
در فاصله‌ی سال‌های ۸۷ تا ۸۹ به این فکر می‌کردم که افتاده‌ام توی یک اتوبان یک‌طرفه. هیچ دوربرگردانی هم به نظر نمی‌رسید وجود داشته باشد. اتوبانی که واقعا تهش برایم نامعلوم بود. و خب معلوم است که آدم چقدر دلش می‌گیرد وقتی توی یک اتوبانی می‌افتد که هیچ ذهنیتی از آخرش ندارد و هی عقربه‌های ساعت جلوی چشم‌هایش می‌چرخند و هی عقربه‌ی بنزینت می‌آید پائین و پائین‌تر. آن‌وقت دنبال یک دست‌آویز می‌گردی که خودت را از این یأس مطلق نجات بدهی. خوب که دورهایت را می‌زنی می‌بینی هیچی بهت حال نمی‌دهد. می‌بینی باز سر از نوشتن در آورده‌ای. ولی دیگر تنهایی نمی‌شود. اصلا همین که می‌نشینی پشت لپ تاپ و فکر می‌کنی حالا می‌خواهی شروع کنی به نوشتن، یک ردیف سؤال‌های پدر و مادردار پیش چشم‌هایت شروع می‌کنند به رژه رفتن. داری برای که می‌نویسی؟ اصلا فوقش تو یک شاهکار نوشتی. فوقش تو دوباره به هر بدبختی زورت را جمع و جور کردی و یک ناشر معتبر را متقاعد کردی که کارت را جدی بخواند. فوقش او هم قبول کرد که چاپش کند. بعد می‌خواهی با ماجرای مجوز چه کار کنی؟ اصلا تو این همه انرژی را از کجا می‌خواهی بیاوری؟ چطور می‌خواهی با یک رمان دیگر که قرار است روی میزت خاک بخورد کنار بیایی؟ به یأس بعدش فکر کرده‌ای؟ همان موقع بود که فهمیدم حالم هیچ خوب نیست. فهمیدم دیگر این‌طور نمی‌شود ادامه داد. دیگر تنهایی نمی‌شود. یک چیزی، یک انرژی‌ای باید باشد که هلت بدهد رو به جلو. این شد که برای فرار از آن فضای مأیوس تصمیم گرفتم یک فضای جمعی را تجربه کنم. دوستانی که دور هم جمع شدیم. دوستانی که به سلامت اخلاق حرفه‌ای هم مطمئن بودیم. آنوقت شروع کردیم با هم به نوشتن. به هم امیدواری می‌دادیم. همدیگر را مطمئن می‌کردیم که کارهایمان دارد از آب در می‌آید. امید بی‌خودی نبود. همه‌مان واقعا کار می‌کردیم. خب موضوع مهم این بود که هم را قبول داشتیم. یعنی قرار نبود کسی چیزی را به دیگری ثابت کند. مهم این بود که از آن تنهایی مأیوس کننده آمده بودیم بیرون.
خب من هیچ‌وقت خاطره‌ی خوبی از این جمع‌ها نداشته‌ام. اصلا از این جمع‌های هنری مخصوصا برای نوشتن هیچ‌وقت خوشم نیامده. توی دوران دانشگاه این فضاها را از نزدیک دیده بودم. حرف‌های تکراری. مباحث تئوری رنگ و رو رفته‌ای که خودت نسخه‌های اصلش را توی کتاب‌های مختلف خوانده بودی، حالا باید نسخه دسته دومش را از زبان آن‌ها می‌شنیدی. بحث‌های وقت گیر و انرژی گیر. بحث‌های بدون ته که فقط خستگی‌اش برایت می‌ماند. خروجی‌اش هم هیچ چیز نبود. هر کسی یک جورهایی سعی می‌کرد به طرف مقابل بفهماند که باسوادتر است. فضا بیمار بود. ولی اتفاق خوب فضای جمعی بود که این رمان را در آن نوشتم. فضایی که به هیچ وجه بیمار نبود. کسی چیزی را به کس دیگری نمی‌خواست ثابت کند. کسی نگران چیزی نبود. حاصلش هم یک انرژی بود که ریخت توی تنم. حاصلش روزی هشت تا ده ساعت کار کردن روی همین رمان بود. همین رمان به شیوه‌ی کیان فتوحی که توی همین سایت قرار است بخوانید. حاصلش کمی امیدواری بود که این اتوبان لعنتی حتما یک استراحتگاه هم دارد.
بدون هیچ اغراقی موقع نوشتن این رمان بعد از مدت‌ها داشتم زندگی را مزه می‌کردم.
رمان تمام می‌شود. هنوز خستگیِ پایانِ رمان قبلی توی تنت است. ولی به این کار جدید دل بسته‌ای. خب حالا وقت این است که ببینی ته این یکی به کجا می‌رسد. این بار برای ناشر به هیچ وجه سختی نکشیدم. یک ناشر معتبر کار را که خواند خیلی زود قبول کرد چاپش کند. خب خوشحال بودم ولی نه آن‌قدر که باید. چون می‌دانستم این آخر کار نیست. باید کتاب برود برای مجوز. حالا باید منتظر می‌شدم. باید امیدوار می‌بودم. باید صبر می‌کردم. دیگر از جزئیات این صبر چیزی نمی‌گویم. فقط همین‌قدر بدانید که باز اتوبان می‌آید جلوی چشم‌هایت. باز راه بدون ته به نظرت می‌آید. باز سؤال‌های بزرگ جلوی چشم‌هایت رژه می‌روند. باز به همه چیز شک می‌کنی. بعد برای محکم کردن خودت ترفندهایی پیدا می‌کنی. به خودت می‌گویی بیا با خودت رو راست باش. تو شاید خیلی کارها از دستت بربیاید. ولی اصلا آدرنالین خونت وقت انجام دادن‌شان ترشح نمی‌کند. کارهای دیگر افسرده‌ات می‌کنند. می‌برندت به سمت یک مرگ تدریجی. هر روز مردن به قیمت زنده ماندن هیچ حالی نمی‌دهد. همه‌اش زجر است. پس یا از این راه به نتیجه می‌رسی، یا می‌میری. همیشه وقتی یک سرِ بازی به مردن وصل باشد هیچ ابهامی برای آدم نمی‌ماند. فقط پلک‌هایت کمی خمار می‌شوند. فقط کمی تلخ می‌شوی. ولی نگرانی توی وجودت کمرنگ می‌شود...
جواب از ارشاد می‌آید. رمان مجوز نمی‌گیرد. حالا باز هم فقط یک راه برایت می‌ماند. با صدای بلند به خودت بگویی یا تا ته این جاده می‌روی یا می‌میری. با تکرار این حرف هربار آدم تلخ‌تری می‌شوی ولی دیگر هیچ اتفاقی تکانت نمی‌دهد.
بگذارید این نوشته را همین جا تمامش کنم. ولی قبل از آن دوست دارم بگویم که این اتوبان یک راه دارد. این خوب است که راهش این‌قدر معلوم است. راهش صبر است و پیگیری. و این کار خیلی سخت است. صبر داشتن توی فضاهای تلخ و حفظ کردن خودت کار خیلی خیلی سختی است. اصلا آدم‌ها راهشان معمولا همین‌جا از هم جدا می‌شود. تنها چیزی که توی این روزهای سخت به کارمان می‌آید حمایت است. حمایت ما از خودمان که یتیم شده‌ایم. خودمان باید به هم برسیم. باید سر پا نگه داریم هم را. منظورم صرفا اقتصادی نیست. بحث مهمتر روح و روانمان است که آسیب دیده. باید فضاهایی ایجاد کنیم که مال خودمان باشد. این فضاها حال روحمان را خوب می‌کند. الان وقت خیلی از حاشیه‌بازی‌ها نیست. الان وقت کارهای مهمتری است. باید زور بزنیم زنده بمانیم. سر پا بمانیم. وگرنه هی کمرنگ می‌شویم. می‌رویم به سمت محو شدن. اندازه‌ی امروز ادبیاتمان اندازه‌ی همان آدم‌های سلامتی است که واقعا توی این اتوبان حضور دارند. مسئله‌شان ادبیات است. دارند برایش تاوان می‌دهند. هر کاری از دستشان برمی‌آید برایش می‌کنند. آدم‌هایی که دورنما دارند از کارشان. خب کمند این آدم‌ها. ولی وجود ادبیات ما به اندازه‌ی قوت زانوهای همین آدم‌هاست. به اندازه‌ی عشق همین آدم‌ها، به اندازه‌ی باورشان. آدم‌هایی که می‌دانند دارند از سر عشق روی زندگی‌شان قمار می‌کنند. و البته که زندگی‌شان هم شوخی‌بردار نیست.